Program Montessori

PROGRAM Z ELEMENTAMI MONTESSORI

PEDAGOGIKA MONTESSORI

Maria Montessori opracowała całościową koncepcję pedagogiczną, obejmującą rozwój dziecka od narodzenia aż do wkroczenia przez nie w wiek dorosły. Wychowanie i edukacja opierają się na szacunku dla godności dziecka.

Wychowanie jest tu rozumiane jako wspieranie i stałe podążanie za dzieckiem. Istotą wychowania jest uniezależnienie dziecka od dorosłych, jego samodzielność i odpowiedzialność za siebie i za świat. Zadaniem wychowawcy jest pomoc dziecku w samodzielnym osiągnięciu celu, możliwa dzięki znajomości i szacunkowi dla praw rozwojowych.

W przedszkolach Montessori aktywność i dynamizm pracy dzieci, łączy się z ciszą i skupieniem. Dzieci mają czas na samodzielne odkrycia. To miejsce, gdzie dzieciństwo jest czasem spokojnego wzrastania.

Maria Montessori mówiła, że to nie dziecko jest kształtowane przez dorosłych, ale każdy człowiek jest ukształtowany przez dziecko, którym kiedyś był. Od tego jak dziecko się rozwija, czego doświadcza, jak jest motywowane i wspierane zależeć będzie całe jego przyszłe życie. Decydującą rolę odgrywa tu otoczenie, w którym dorasta. Czy jest pełne zakazów i niedostępnych przedmiotów, ogranicza możliwość zaspokajania ciekawości, czy jest odpowiednio przygotowane tak, aby umożliwić mu rozwój wszystkich sfer aktywności.

Przygotowane otoczenie w Pedagogice Montessori to miejsce, w którym dziecko może zaangażować ręce, umysł, zmysły, gdzie wszystko jest w zasięgu jego ręki i nie zagraża jego bezpieczeństwu. Regały i półki są ustawione w taki sposób, aby dzieci mogły swobodnie do nich sięgnąć. Nauka opiera się na specjalnie opracowanych pomocach edukacyjno – rozwojowych, uporządkowanych tematycznie. Dziecko samo wybiera z czym chce w danej chwili pracować i ile czasu temu poświęci. Nauczyciel nie ingeruje w jego pracę, nie poucza go i nie przeszkadza. Obserwuje dziecko i stara się podążać za nim, podsuwając mu kolejne pomysły na działanie.

Pracę w znaczeniu Pedagogiki Montessori należy rozumieć jako taką aktywność dziecka, która ma charakter rozwojowy, poznawczy, kształcący i prowadzi do osiągnięcia konkretnego celu. Praca montessoriańska angażuje ręce, umysł i zmysły. W ten sposób dziecko rozwija swoją wyobraźnię, zbiera potrzebne doświadczenia. Abstrakcyjne pojęcia stają się jaśniejsze, a zdobywanie wiedzy staje się radością.

Pomoce Montessori to różnego rodzaju przedmioty inspirujące dzieci do twórczego działania. Cechuje je prostota, estetyka i przemyślana konstrukcja. Każda pomoc zbudowana jest według zasady stopniowania trudności i zawiera możliwość samodzielnej kontroli dokonywanej przez dziecko. Te specyficzne cechy dydaktycznych materiałów Montessori umożliwiają dziecku samodzielne działanie. Cały materiał jest ze sobą logicznie powiązany, stanowi integralną całość. Każda grupa pomocy jest podstawą do następnych bardziej skomplikowanych i abstrakcyjnych działań. Zdobytą wiedzę dziecko potrafi wykorzystać w praktyce, np. ćwicząc z materiałem kształcącym wrażliwość na barwy przenosi umiejętność rozróżniania kolorów na swoje działania w otoczeniu.

Nauczyciel w pedagogice Montessori ma szczególną rolę. Jest pomocnikiem, doradcą, sługą dziecka w jego drodze do dorosłości. Obserwuje, podpowiada, ale nie przejmuje aktywności za dziecko, nie narzuca swojej obecności. Pokazuje jak posługiwać się pomocami, jakie mają one przeznaczenie, jak o nie dbać. Pomaga gdy jest o to poproszony. Pomaga, ale nie wyręcza. Daje dziecku możliwość doświadczania. Pokazuje i pozwala spróbować. Czeka na sygnały od dziecka i reaguje na nie. Nie krytykuje, nie poprawia – pokazuje. Nie musi chwalić. Wystarczy, że całym sobą pokazuje, że akceptuje poczynania dziecka.

Nauczyciel wprowadza reguły funkcjonowania grupy. Wspólnie z dziećmi ustala zasady pracy. Później pilnuje by były one przestrzegane. Ważne jest jego zachowanie, to jak się wyraża. Dzieci będą go naśladować. Gdy wychowawca mówi cicho i dzieciom łatwiej się wyciszyć. Nauczyciel ma indywidualny kontakt z każdym dzieckiem. Prowadzi obserwacje każdego dziecka, aby wiedzieć czemu poświęcić więcej uwagi, dążąc do harmonijnego rozwoju dziecka. Ważnym elementem w pracy nauczyciela Montessori jest cisza, która przejawia się spokojem, dbałością o porządek, uważnością w działaniu, umiejętnością słuchania i taką organizacją pracy, która umożliwia dzieciom przeżycie polaryzacji uwagi – długotrwałej koncentracji nad zadaniem.

MONTESSORI

OTWIERAMY DZIECIOM ŚWIAT

Cele i zadania pedagogiki Marii Montessori

Montessori

Praca dziecka i nauczyciela przy respektowaniu zasad pedagogiki Marii Montessori powinny prowadzić do następujących celów:

  • osiągnięcia spontanicznej koncentracji:
  • rozwinięcia samodzielności i wiary we własne siły;
  • wypracowania zamiłowania do porządku i pracy,;
  • wypracowania zamiłowania do ciszy i pracy indywidualnej;
  • wypracowania postaw posłuszeństwa opartego na swobodnej decyzji, a nie zewnętrznym przymusie;
  • uniezależnienia od nagrody;
  • osiągnięcia spontanicznej samodyscypliny;
    wynikającej z dziecięcego posłuszeństwa;
  • powstania postaw wzajemnej pomocy bez egoistycznej rywalizacji;
  • zainteresowania rzeczywistością i otoczeniem.

Rozwój dziecka

Montessori

Dziecko wychowane w duchu pedagogiki Marii Montessori to w założeniu osoba samodzielna, odpowiedzialna za siebie i świat, pracowita, o wyraźnie ukształtowanej postawie proekologicznej i pokojowej. Rozwój dziecka dokonuje się według jego indywidualnego „planu rozwoju”. Stąd nie można z góry tworzyć systemu wychowawczego i dydaktycznego bez uwzględnienia cech indywidualnych dziecka. Rozwój dziecka dokonuje się etapami, wspólnymi dla wszystkich ludzi, choć mającymi różny stopień nasilenia, charakter i czas trwania. Są to tzw. „wrażliwe fazy”, których Maria Montessori wyróżniła kilka – na okres dzieciństwa przypadają:

  • od 0 do 3 roku życia wrażliwa faza na mówienie, chodzenie;
  • od 3 do 6 roku życia występują wrażliwe fazy na ruch, porządek, doświadczenia zmysłowe, zainteresowanie językiem, matematyką, otaczającym światem, pierwszymi kontaktami społecznymi.

Największe możliwości edukacyjne dziecka są wtedy, gdy wystąpi zjawisko „polaryzacji uwagi”, czyli długotrwałej, pogłębionej koncentracji na danej czynności. Dziecko uczy się wtedy chętnie i szybko, łatwo i bez wysiłku. Następstwem zjawiska polaryzacji uwagi jest „normalizacja”, czyli stan psychicznej równowagi i harmonii. Dziecko jest wtedy spokojne, opanowane, wrażliwe na otoczenie, wierzy w swoje możliwości, staje się odpowiedzialne za swoje czyny, coraz bardziej uniezależnia się od zewnętrznych wpływów. Normalizacja jest, więc głównym celem rozwoju i wychowania dziecka.

Wychowanie

Montessori

„POMÓŻ MI ZROBIĆ TO SAMEMU”

Według Marii Montessori istotą wychowania jest doprowadzenie dziecka do samodzielności, niezależności od dorosłych, odpowiedzialności za siebie i świat.

„DZIECKO NIE MUSI ROBIC CO CHCE, ALE MUSI CHCIEĆ TEGO CO ROBI”

Tak rozumiane wychowanie ma charakter pośredni. Osoby dorosłe mają za zadanie tak organizować otoczenie, by wesprzeć indywidualny rozwój dziecka. W otoczeniu mają znajdować się impulsy pobudzające do działania, dające szansę samodzielnego, skoncentrowanego działania, zgodnego z wrażliwymi fazami i aktualnymi potrzebami dziecka.

Dzieci w przedszkolu przebywają w grupach mieszanych wiekowo i chociaż wymaga to większego zaangażowania nauczyciela, zaletami takiego rozwiązania jest szybsza i skuteczniejsza edukacja społeczna zarówno dzieci starszych jak i młodszych, szybsza adaptacja i integracja dzieci nowoprzyjętych, naturalne zaangażowanie i opiekuńczość dzieci starszych nad młodszymi (dzielenie się doświadczeniem), szybsze dostrzeżenie przez dzieci zróżnicowanych potrzeb i zasad współżycia.

Przygotowane otoczenie

Montessori

Do przygotowanego otoczenia należą:

  • pomieszczenia (przestronne,
    pomalowane na jasne kolory sale),
  • znajdujące się w nich sprzęty – niskie, lekkie regały, półki, stoliki i krzesełka, które można dowolnie przestawiać. Dużo zieleni, hodowla rybek lub innych drobnych zwierząt. Wszystkie przedmioty i materiał rozwojowy musi być w zasięgu dziecięcych rąk,
  • materiał rozwojowy Montessori oraz inne pomoce dydaktyczne wspierające rozwój dziecka – rozwojowy, ponieważ wspomaga rozwój dziecka (nie dydaktyczny – ten służy nauczycielowi do demonstracji),
  • osoba nauczyciela – który jest elementem i twórcą przygotowanego otoczenia.

Materiał rozwojowy

Montessori

Materiały dla dzieci w przedszkolu podzielone są na kilka działów, które odpowiadają pojawiającym się w tym wieku „wrażliwym fazom”. W salach powinny znajdować się następujące grupy materiałów:

  • praktyczne ćwiczenie dnia codziennego, przybory
    do przesypywania, przelewania, sortowania, składania serwetek, czyszczenia metalu, wiązania, zapinania, zamiatania itp.;
  • kształcenie zmysłów: wzroku, dotyku, słuchu, smaku, węchu. Materiał wprowadzający w świat wymiarów, kształtów, powierzchni i brył;
  • edukacji językowej: wprowadzający w sztukę pisania, czytania, rozwijające mowę dziecka;
  • matematyka: w przystępny, ukonkretniony sposób tłumaczący świat matematyki (działań matematycznych);
  • wychowanie dla wszechświata: (wychowanie kosmiczne) wychodzące globalnie naprzeciw zainteresowaniu dzieci otaczającym je światem;
  • inne pomoce dydaktyczne spełniające wymogi pedagogiki Montessori.

Zasady pedagogiczne

Montessori

Przygotowane otoczenie, w którym przebywają dzieci, ma pozwolić realizować ściśle określone przez Marię Montessori zasady, wpływające na rozwój dziecka:

  • zasada swobodnego wyboru materiału:
    dziecko pracuje z tym z czym chce;
  • zasada swobodnego wyboru miejsca pracy: gdzie chce;
  • zasada swobodnego wyboru czasu pracy:
    kiedy i jak długo chce;
  • zasada swobodnego wyboru formy pracy:
    samo lub w grupkach;
  • zasada porządku: wszystko ma swoje stałe miejsce;
  • zasada ograniczenia: materiały są w pojedynczych egzemplarzach i pojedynczych zestawach. Stosuje się
    je zgodnie z przeznaczeniem; dziecko pracuje tam, gdzie wybrało sobie miejsce; nie przeszkadza innym
    (ani dzieciom, ani nauczycielowi); jeśli coś wybrało powinno to skończyć (ćwiczenie, układanie, czy zjedzenie nalanej samodzielnie zupy);
  • zasada izolowania trudności : jeśli, dziecko poznaje wielkości, to pracuje z odpowiednim materiałem
    (różowa wieża), a nie z kolorami, czy ciężarami;
  • zasada kontynuacji: Każdy materiał stanowi ogniwo długiego łańcucha; kolejne ogniwo ma cechy poprzedniego plus dodatkową;
  • zasada transferu: umiejętności opanowane podczas pracy z materiałem przenoszone są na otaczające dziecko środowisko, np. składanie serwet prowadzi do nauki składania ubrań, wiązanie ramek pomoże w nauce wiązania butów;
  • zasada własnego działania i powtarzania: – jeśli chce skakać to skacze, chce to samo zadanie powtarzać to powtarza – rozwija się bowiem zgodnie z własnym programem wyznaczonym przez swoje zainteresowania, potrzeby i możliwości;

Zadania nauczyciela

Montessori

Nauczyciel w pedagogice Montessori jest dyskretnym obserwatorem, przewodnikiem, doradcą, współpracownikiem. Jego zadaniem jest:

  • zapewnienie dziecku optymalnych warunków rozwoju;
  • wpływanie na właściwe postępowanie i zachowanie się dziecka;
  • wybieranie dla konkretnego dziecka najodpowiedniejszego materiału rozwojowego, wskazanie właściwego sposobu posługiwania się nim i umiejętne wycofanie się.

Zasadniczą formą pracy nauczyciela jest lekcja podstawowa, w czasie której dziecko poznaje sposoby korzystania z proponowanych mu pomocy. Nauczyciel prowadzi również „lekcje trójstopniowe” z jednym dzieckiem (wprowadzające dziecko w określone pojęcia, działania, umiejętności) oraz lekcje z grupą, np. lekcje ciszy.

  • zasada samokontroli: nauczyciel nie musi oceniać, poprawiać, chwalić. Informacja zawarta w materiale pozwala dziecku samemu sprawdzić poprawność wykonanej pracy, znaleźć błąd i go poprawić.